Historia

Zrzeszenie Kaszubsko – Pomorskie  Oddział Wiele – Karsin

Historia Oddziału i ważniejsze inicjatywy

       Jedną z istotnych, a także najliczniejszych i najważniejszych organizacji pozarządowych w gminie, jest miejscowy Oddział Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego. Skupia 132 członków. Zrzeszenie najbardziej eksponuje troskę o zachowanie i rozwój bogatych tradycji kultury regionu. Jest organizatorem bądź współorganizatorem wystaw, konkursów, festynów, seminariów, festiwali i uroczystości upamiętniających wydarzenia, rocznice i ludzi, którzy w sposób wybitny zaznaczyli się w dziejach gminy i tej części Zaborów.
Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie istnieje w gminie już ponad 50 lat. W marcu 1957 roku powstało koło Zrzeszenia Kaszubskiego w Wielu, którego założycielem był Wincenty Rogala. Pierwszą ważną inicjatywą Zrzeszenia, przy współudziale oddziału chojnickiego, było odsłonięcie pomnika Hieronima Derdowskiego w 1957 roku w Wielu. W późniejszych latach Zrzeszenie w gminie Karsin przeżywało wzloty i upadki. Jedno jest jednak niepodważalne – bogata historia i spore osiągnięcia. Bardzo owocnie działał oddział ZK-P w latach 1980-86, za prezesury Józefa Brzezińskiego, nauczyciela, dyrektora Domu Kultury w Wielu. Wśród znaczących dokonań tego okresu było utworzenie Muzeum Ziemi Zaborskiej w Wielu, Regionalnej Izby Pamiątek w budynku Szkoły Podstawowej w Karsinie, powołanie Turnieju Gawędziarzy Ludowych Kaszub i Kociewia w Wielu.

Po 1986 r. wiele inicjatyw wyszło od prof. Józefa Borzyszkowskiego, który jako ziomek tej gminy, niepokoił się brakiem działalności miejscowego Zrzeszenia Kaszubsko–Pomorskiego. Stąd dzięki jego wysiłkom upamiętniono tablicą artystów malarzy – Kazimierza Jasnocha w Jasnochówce i Mariana Mokwę w Malarach oraz znanego działacza wielewskiego, ks. płk. Józefa Wryczę w Wielu w 100 rocznicę urodzin.

27 października 2000 r. reaktywowano oddział ZK-P; wybrano zarząd i prezesa, którym został Zbigniew Studziński, emerytowany nauczyciel z Wiela, który w latach 1971 – 1996 pracował w Lipnicy w Gochach, gdzie działał w miejscowym oddziale zrzeszenia. Od tej chwili Zrzeszenie przeżywa swój renesans. Kaszubszczyzna, dzięki pracy oddziału ZK-P, jest coraz wyraźniej obecna w środowisku.

Pierwszym zadaniem, jakie postawił zarząd, było utworzenie folklorystycznego zespołu kaszubskiego „Kaszuby”, dzięki czemu kaszubszczyzna poprzez stroje, muzykę i śpiew, stała się bardziej widoczna w naszej pięknej, bogatej w tradycje gminie kaszubskiej. Poza tym Zespół wprowadził liturgię kaszubską do mszy św. w kościołach podczas ważnych regionalnych uroczystości, a także podczas odpustu kalwaryjskiego śpiewa pieśni religijne w języku kaszubskim.

Zrzeszenie ma swój udział w przystąpieniu gminy do Międzynarodowego Festiwalu Folkloru, który od 2002 r. odbywa się w ostatni tydzień lipca w Wielu, goszcząc zespoły folklorystyczne z całego świata.

Do ważniejszych inicjatyw tutejszego oddziału ZK-P należą:

  1. - utworzenie Zespołu Pieśni i Tańca „Kaszuby”
  2. -  upamiętnienie obeliskiem gawędziarza z Wiela-Robaczkowa Józefa Bruskiego w 2001 r.,
  3. - przygotowanie jubileuszu 80-lecia urodzin gawędziarza z Wiela, Edmunda Konkolewskiego w 2001 r.,
  4. -  organizowanie corocznych Karnawałowych Spotkań Seniorów w Wielu i Karsinie,
  5. - doroczne organizowanie, w dzień poprzedzający środę popielcową, imprezy pod nazwą „Kaszebsczi zapuste
  6. - współudział w odsłonięciu tablicy pamiątkowej poświęconej ks. Bolesławowi Domańskiemu w Przytarni w 2000 r.,
  7. - odsłonięcie tablicy we Wdzydzach Tucholskich upamiętniającej rzeźbiarza Władysława Licę w 50. rocznicę powstania Zrzeszenia Kaszubsko–Pomorskiego w 2006 r.
  8. - zorganizowanie inauguracji Roku Hieronima Derdowskiego w Wielu w 2002 r., w 100-lecie jego śmierci
  9. - współudział w organizowaniu od 2002 roku Międzynarodowego Festiwalu Folkloru „Dni Kultury Kaszubskiej” w Wielu
  10. - współudział w zorganizowaniu obchodów 100-lecia urodzin Leonarda Brzezińskiego – znanego na Kaszubach wielewskiego hafciarza – sympozjum naukowe w 2004 r.
  11. - organizowanie każdego roku w dniu 3 maja „Majówki Kaszubskiej”, a w drugą niedzielę lipca  -  „Biesiady Kaszubskiej”
  12. - współudział od 2001 r. w Turnieju Gawędziarzy Ludowych Kaszub i Kociewia w Wielu,
  13. -  współudział w uroczystościach sobótkowych w wigilię św. Jana, w Wielu i Bąku
  14. -  współudział w Wielkiej Orkiestrze Świątecznej Pomocy,
  15. -  współudział w dorocznych dożynkach gminnych od 2001 r.

W 2003 r. z inicjatywy Zrzeszenia i przy współudziale Zespołu Szkól w Wielu, odsłonięto tablicę upamiętniającą nauczyciela muzyki, wielewianina Antoniego Skwierawskiego. Nazwano jego imieniem Gimnazjum w Wielu. Od roku 2003 Kaszubi z gminy Karsin uczestniczą w Zjazdach  Kaszubów, a od 2005 w Dniu Jedności Kaszubów, prezentując swój dorobek, promując Gminę Karsin i manifestując swoją przynależność do rodziny kaszubskiej. Od 2003 roku członkowie Zrzeszenia organizują co roku wycieczkę po różnych zakątkach Kaszub. W 2003 r. zwiedzili Gochy (Lipnicę, Borzyszkowy, Brzeźno Szlacheckie, Borowy Młyn), w 2004 r.- Szwajcarię Kaszubską( m.in. Kartuzy, Chmielno, Gołubie, Szymbark), w 2005 – Słowiński Park Narodowy (Smołdzino, Kluki, Łebę),  w 2007 – Szwajcarię Kaszubską (m.in. Sierakowice, Żukowo), 2008 – Hel (tramwajem wodnym z Gdyni do Helu), w 2009- Sopot, Gdynię (uczestniczyli w spektaklu teatralnym „Skrzypek na dachu” w Teatrze Muzycznym), w 2010 – Władysławowo, Jastarnię, Hel.

W lipcu 2004 r. oddział otrzymał sztandar. Na awersie wyhaftowany jest napis: „Tam, gdze Kaszeb początk” nawiązujący do tytułu monografii Karsina napisanej przez Józefa Borzyszkowskiego.

Oddział posiada  osobowość prawną.

Znany działacz i redaktor kaszubski Eugeniusz Pryczkowski, uczestnik uroczystości nadania sztandaru oddziałowi ZK-P Wiele – Karsin, napisał w „Dzienniku Bałtyckim” w 2004 r.: -  „Rzeczywiście, rozpoczął się wielki renesans kaszubszczyzny tam, gdzie Kaszub jest początek, a „kuńc”  Tucholskich Borów”.

 

Zbigniew Studziński – NG 07 marzec-kwiecień 2002 (przedruk)

Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie w Wielu i Karsinie ma już 45 lat

Zrzeszenie Kaszubskie (bo taką przyjęło najpierw nazwę) powstało 2 grudnia 1956 r. na fali „październikowej odwilży”. Już 27 stycznia 1957 r. powstał oddział Zrzeszenia w Chojnicach. Na zebranie organizacyjne do Chojnic został zaproszony znany na Kaszubach poeta, działacz i pieśniarz – Wincenty Rogala z Wiela. Z powodu choroby odmówił uczestnictwa w zebraniu pisząc jednocześnie do p. Osowickiego (sekretarza komitetu organizacyjnego w Chojnicach), że otrzymał już statut od profesora Roppla z Gdyni i deklaruje wstąpienie do Zrzeszenia Kaszubskiego.

Na początku marca 1957 r. z inicjatywy Wicka Rogali powstaje Koło Zrzeszenia Kaszubskiego w Wielu. Prezesem zostaje Władysław Radomski z Wiela-Przydołu. Wicek Rogala i Koło Zrzeszenia za główny cel swojej działalności obierają postawienie pomnika Hieronimowi Derdowskimu. Przy wsparciu oddziału chojnickiego spełniło się marzenie Wicka Rogali. 18 sierpnia 1957 r. Wiele przeżywa wielkie święto- ówczesny Marszałek Sejmu Czesław Wycech odsłania pomnik wielewskiego poety. Wkrótce (18 stycznia 1958 r.) umiera Wicek Rogala. Zostawia kontynuatorów rozpoczętego dzieła. W zrzeszeniu kaszubskim, a od 1964 r. kaszubsko-pomorskim działają: Rozalia Narloch, Edmund Konkolewski, Jan Nowaczyk, Zenon Klaman, Henryk Radomski, Apolonia Plińska,
Urszula Libera, Maria Cherek, Antoni Skwierawski i wielu, wielu innych.

Jan Nowaczyk (cytra) i Edmund Konkolewski (recytuje gawędy) stworzyli duet, który przez wiele lat swoimi występami przybliżał kaszubszczyznę i region zaborski ludziom z całego kraju wypoczywającym nad pięknymi jeziorami – Wdzydzkim i Wielewskim.

W Karsinie Rozalia Narloch w 1959 r. stworzyła zespół folklorystyczny pieśni i tańca „Kaszuby”, który swoją świetność przeżywał w latach 60-tych. Był świetną wizytówką regionu, występował bowiem na wielu przeglądach, festiwalach i zjazdach w całym kraju. Po niej zespołem kierowały m. in. Janina Nazarczuk–Narlochowa i Jadwiga Zabrocka. Przez następne lata w zmienionej formie prowadziła go Maria Bal (zd. Cherek) Dziś zespołem kierują Urszula i Zbigniew Studzińscy, a większość jego członków stanowią wielewiacy.

W latach 70-tych XX wieku nowego impulsu zrzeszeniu dodawali Franciszek Studziński, Zenon Klaman, Maria Bal (zd. Cherek) i Albin Pałbicki. Wspierał ich swoją wiedzą i miłością do kaszubszczyzny rodak karsiński Józef Borzyszkowski z Gdańska.

Największe osiągnięcia w utrwalaniu znaków przeszłości kaszubszczyzny w parafii Wiele ma Oddział ZK-P za prezesury Józefa Brzezińskiego. Józef Brzeziński, mieszkaniec Wiela, był nauczycielem w Karsinie. Z chwilą oddania do użytku Domu Kultury w Wielu, został jego dyrektorem. W październiku 1980 r. wybrano go Prezesem Oddziału ZK-P. mając w Domu Kultury do pomocy instruktorów – Małgorzatę Stobbe, Henryka Szultkę, Tomasza Klamana, Czesławę Miloch – podjęto szereg inicjatyw upamiętniających wybitne postacie naszego regionu. Odsłonięto pomnik Wicka Rogali przy szkole, utworzono izbę pamięci H.Derdowskiego i Muzeum Ziemi Zaborskiej w Domu Kultury w Wielu, powołano odbywający się co roku Turniej Gawędziarzy Ludowych Kaszub i Kociewia
w Wielu, odsłonięto tablice upamiętniające ks. płka Józefa Wryczę, ks. Bolesława Domańskiego, malarzy – Mariana Mokwę i Kazimierza Jasnocha.

Od 1989 do 2000 r. oddział wielewsko-karsiński nie przejawiał żadnej działalności. Prezesami w tym czasie byli Tadeusz Lorek i Tadeusz Lipski. W październiku 2000 r. grupa dawnych działaczy ZK-P z Karsina reaktywowała oddział Zrzeszenia. Prezesem został piszący te słowa Zbigniew Studziński. Mając doświadczenie w działalności kaszubskiej w oddziale ZK-P w Lipnicy, postanowiłem kontynuować dzieło zapoczątkowane tu przez Wicka Rogalę i Władysława Radomskiego.

Od października 2000 r. do dziś oddział liczy 71 członków. Z chwilą reaktywowania pracy naszego oddziału podjęliśmy wiele ciekawych inicjatyw: powstał zespół „Kaszuby” odsłonięto obelisk upamiętniający gawędziarza dr Józefa Bruskiego, zorganizowaliśmy wiele ciekawych spotkań i uroczystości.

Dzięki poparciu wójta i zarządu gminy nasz oddział zainicjował udział Wiela w Międzynarodowym Festiwalu Folklorystycznym. Myślę, że Wicek Rogala byłby rad, że kaszubszczyźnie w Wielu i Karsinie nadano nowy impuls. Jest to chyba dobry wkład w dzieło uczczenia 45 rocznicy zrzeszenia kaszubskiego w naszych zaborskich wsiach.

Nadanie imienia szkole

Uroczystość nadania imienia Wicka Rogali Szkole Podstawowej w Wielu 9 kwietnia 1967r. Uczestnicy: Władysław Radomski (siedzi) pierwszy prezes ZK-P w Wielu; Urszula Studzińska (z domu Loll) stoi z tyłu; Jan Nowaczyk- cytrzysta w okularach. Dziewczęta: Maria Wojtczak (Kuczkowska), Małgorzata Stobbe i Maria Cherek (Gappa).

Zespół mandolinistów

Uroczystość uświetnia m.in. zespół mandolinistów szkoły wielewskiej prowadzony przez Antoniego Skwierawskiego, członka Zrzeszenia.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>